Таразда БҰҰ Университетінің хабы пайда болмақ

Қазақстан Республикасының Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың тапсырмасымен құрылған Қазақ ұлттық университеті су шаруашылығы және ирригация саласында мамандар даярлау, ғылыми зерттеулерді дамыту және халықаралық ынтымақтастық үшін елдің басты алаңдарының біріне айналды.

Университеттің халықаралық беделінің артуының тағы бір дәлелі Таразда БҰҰ Университетінің (United Nations University) хабын құру перспективасын талқылау болды — бұл БҰҰ жүйесіндегі ең беделді ғылыми және білім беру құрылымдарының бірі. 

Бұл мәселе Университеті басшылығы мен БҰҰ Университетінің Су, қоршаған орта және денсаулық институтының (UNU-INWEH) директоры, әлемге әйгілі ғалым Кавех Маданимен кездесудің ортақ тақырыбына айналды.

Әлемдік деңгейдегі ғалым

Кавех Мадани - танымал ирандық эколог-ғалым. 2025 жылы ол су ресурстары саласындағы ең беделді халықаралық сыйлық — Стокгольм су сыйлығын жеңіп алды, оны жиі «су Нобелі» деп атайды. 

Мадани осы сыйлықтың тарихындағы ең жас лауреат әрі БҰҰ жүйесінен мұндай жоғары марапатқа ие болған алғашқы адам болды. Оның су қауіпсіздігі, климаттық тұрақтылық, экологиялық саясат және трансшекаралық су ресурстарын басқару саласындағы зерттеулері халықаралық қоғамдастықтың назарын аударды. Оның «су банкроттығы» концепциясы (Water Bankruptcy) көптеген аймақтардың уақытша су тапшылығымен емес, терең жүйелік мәселелермен бетпе-бет келгенін көрсетеді, бұл су ресурстарын басқару тәсілдерін қайта қарауды талап етеді.

Бүгінде Кавех Мадани БҰҰ Университетінің Су, қоршаған орта және денсаулық институтының (UNU-INWEH) директоры болып табылады, оны БҰҰ-ның су мәселелері бойынша жаһандық аналитикалық орталығы деп атайды.

Неге Тараз?

Соңғы жылдары Қазақстан су қауіпсіздігі мәселелеріне ерекше көңіл бөлуде. Осы себептен Президенттің тапсырмасымен Қазақ ұлттық университеті су шаруашылығы және ирригация саласында мамандар даярлауға арналған мамандандырылған жоғары оқу орны құрылды.

Университет алғашқы күндерінен бастап халықаралық ынтымақтастыққа, заманауи білім беру бағдарламаларын дамытуға және әлемдік ғылыми кеңістікке интеграцияға басымдық берді. Бүгінде Университет жетекші шетелдік университеттермен, ғылыми орталықтармен және халықаралық ұйымдармен белсенді ынтымақтастықта. Студенттер Еуропада академиялық мобильдік бағдарламалары бойынша білім алады, бірлескен ғылыми жобалар жүзеге асырылуда, және халықаралық сарапшыларды су секторындағы өзекті мәселелерді шешуге тарту жұмыстары жүргізілуде.

Сондықтан университет БҰҰ Университеті хабының Таразда орналасуын қарастыру бастамасын көтеріп, тиісті материалдарды профильді мемлекеттік органдарға жіберді. 

Ұсынылған концепцияда оқу орнының су ресурстары, климаттық адаптация, ирригация, су шаруашылығының цифрландыруы және тұрақты дамудағы ұлттық біліктіліктер орталығы ретінде әлеуеті атап көрсетілген. 

Қазақ ұлттық университеті су шаруашылығы және ирригация ректоры Кәмшат Түсүпова атап өткендей, халықаралық ынтымақтастықты дамыту университет стратегиясының басты бағыттарының бірі. 

«Бүгінгі таңда су қауіпсіздігі ұлттық және жаһандық ауқымдағы мәселе болып табылады. Сондықтан біз үшін жоғары білікті мамандар даярлаумен қатар, университетті халықаралық ғылыми кеңістікке интеграциялау, әлемнің жетекші сарапшыларын тарту және су ресурстарын басқару саласында заманауи шешімдер әзірлеу үшін алаңдар құру маңызды», — деп атап өтті Кәмшат Түсүпова.

Орталық Азия үшін жаңа мүмкіндіктер

БҰҰ Университеті хабының Қазақ ұлттық су шаруашылығы және ирригация университеті базасында құрылуы университет үшін ғана емес, бүкіл Орталық Азия өңірі үшін де жаңа мүмкіндіктер аша алады. 

Бұл халықаралық ғылыми зерттеулерді дамыту, жаңа буын мамандарын даярлау, бірлескен білім беру бағдарламаларын жүзеге асыру, сараптамалық консультациялар өткізу және су қауіпсіздігі, климат өзгерісі мен табиғи ресурстарды басқару мәселелері бойынша шешімдер әзірлеуді қамтиды. 

Кездесу барысында университеттің дамуына жетекші халықаралық сарапшылардың қатысу мәселесі де талқыланды. Атап айтқанда, профессор Кавех Маданиге Қазақ ұлттық университеті су шаруашылығы және ирригациясының Халықаралық кеңесшілер кеңесінің құрамына кіру ұсынылды.

Жас университет үшін бұл тек мойындау белгісі емес. Бұл Қазақ ұлттық су шаруашылығы және ирригация университетінің XXI ғасырдағы су мәселелерін шешуге жаңа тәсілдерді қалыптастыратын алаңға айналып келе жатқанын көрсетеді.

Кадр даярлаудан — жаһандық сараптамалық алаңға

Бүгінде су мәселелері мемлекеттердің тұрақты дамуының негізгі факторларының біріне айналуда. Су ресурстарының тапшылығы, климаттың өзгеруі, трансшекаралық ынтымақтастық және су қауіпсіздігін қамтамасыз ету жаңа білімдер, заманауи технологиялар мен халықаралық ынтымақтастықты талап етеді.

Сондықтан Қазақстанда әлемдік деңгейдегі күшті ғылыми-білім беру орталығын қалыптастырудың маңызы артып отыр. 

Кавех Маданидің Қазақ ұлттық университеті су шаруашылығы және ирригациясына келуі және БҰҰ Университетімен ынтымақтастық перспективаларын талқылау осы мақсатқа жетудегі маңызды қадам болды. 

Егер бірнеше жыл бұрын Таразда халықаралық ғылыми хаб орналасу идеясы амбициялы көрінсе, бүгін бұл Қазақ ұлттық су шаруашылығы және ирригация университетінің Орталық Азияның білім, зерттеулер мен халықаралық су дипломатиясының жетекші орталығына айналдыру бағытындағы заңды жалғасы болып табылады.